Chùa An Thái (tên chữ là An Thái Tự) tọa lạc tại làng biển Quỳnh Long, nay thuộc xã Quỳnh Phú, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Đây là một trong những ngôi cổ tự linh thiêng bậc nhất vùng duyên hải Bắc Trung Bộ, giữ vai trò trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng và là trụ sở của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện Quỳnh Lưu.
Tháng 10 năm 2014, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đã chính thức ban hành Quyết định số 1017/QĐ-UBND.VX đưa chùa An Thái vào danh mục di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh. Ngôi chùa lưu giữ kho tàng hiện vật khảo cổ nghìn năm vô giá, gắn liền với mạch nguồn văn hóa biển Quỳnh trường tồn.
1. Lịch sử khởi dựng và tiến trình phục hồi di tích cấp tỉnh
Theo thư tịch cổ và lời truyền khẩu của các bậc cao niên làng Ngọc Long (Quỳnh Long cũ), chùa An Thái có cội nguồn khởi dựng từ thời tiền Lê – Lý. Đến triều vua Trần Minh Tông (1324 – 1329), chùa được triều đình và nhân dân địa phương tổ chức đại trùng tu với quy mô bề thế.
Về mặt phong thủy học truyền thống, chùa An Thái tọa lạc trên thế đất “tứ linh hội chầu” đắc địa: lưng tựa vững chãi vào vách núi đá Ngọc Lăn, mặt tiền hướng nhìn ra biển Đông lộng gió. Không gian cảnh quan non nước giao hòa tạo nên chốn thiền môn thanh tịnh, tôn nghiêm.

Cổng Đại Bi Môn và bia đá Đỉnh Ngọc Lăn dẫn lối vào khuôn viên Chùa An Thái (xã Quỳnh Long, nay thuộc xã Quỳnh Phú, Quỳnh Lưu). Nguồn ảnh: Ban biên tập Cổng thông tin Quỳnh Phú ghi nhận trực tiếp tại di tích.
Trải qua biến thiên lịch sử và mưa bom bão đạn trong chiến tranh, nhiều hạng mục kiến trúc gỗ cổ truyền của chùa từng bị hư hại nặng nề. Trước nguy cơ mai một di sản của cha ông, các cấp chính quyền và nhân dân đã chung tay gìn giữ:
- Ngày 22/10/2010: UBND tỉnh Nghệ An ban hành Quyết định số 5021/QĐ-UBND/NC chấp thuận phục hồi hoạt động tôn giáo và quy hoạch xây dựng lại cơ sở chùa An Thái.
- Tháng 10/2014: Ban Quản lý Di tích và Danh thắng tỉnh Nghệ An tiến hành khảo sát khoa học, đưa chùa An Thái vào danh mục kiểm kê di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh theo Quyết định số 1017/QĐ-UBND.VX, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác bảo tồn lâu dài.
2. Bảng thông số lịch sử và giá trị di sản Chùa An Thái
Dưới đây là bảng tổng hợp các dữ kiện lịch sử, pháp lý và hiện vật tiêu biểu tại Chùa An Thái:
3. Kho tàng cổ vật và hiện vật nghìn năm vô giá
Giá trị cốt lõi đưa chùa An Thái vào danh mục di tích cấp tỉnh chính là hệ thống cổ vật nguyên gốc mang tính độc bản, trải dài qua nhiều thời kỳ lịch sử:
3.1. Giếng cổ Thiên Thành (Niên đại năm 1024)
Trong khuôn viên chùa hiện diện một chiếc giếng đá cổ linh thiêng. Dưới đáy giếng được gia cố bằng bộ dầm gỗ chữ thập đặc biệt có khắc chìm dòng chữ Hán: “Thiên Thành Giáp Tý niên khai thiên tạo tỉnh”.
Căn cứ văn bia chữ Hán, giếng được đào vào năm Giáp Tý (1024) dưới triều vua Lý Thái Tổ, mang niên hiệu Thiên Thành. Kỳ lạ thay, dù nằm sát chân núi ven biển, long mạch giếng cổ chưa từng cạn nước qua cả ngàn năm; dòng nước luôn trong vắt, mang sắc xanh ngọc bích và có vị ngọt mát tự nhiên.

Giếng cổ Thiên Thành khởi lập năm 1024 thời Lý Thái Tổ với dòng nước trong vắt màu xanh ngọc bích quanh năm không cạn mạch. Nguồn ảnh: Ban biên tập Cổng thông tin Quỳnh Phú ghi nhận trực tiếp tại di tích.
3.2. Bệ sen đất nung thế kỷ VI và Cụ rùa đá cõng bia
Chùa bảo lưu một bệ sen cổ bằng đất nung có niên đại từ thế kỷ VI thời kỳ Đường thuộc, nặng khoảng 20kg. Các cánh sen được chạm khắc tinh vi, là minh chứng khảo cổ học xác định Phật giáo đã xuất hiện và phát triển rất sớm tại vùng cửa biển Quỳnh Lưu.
Tại sân chùa còn lưu giữ một cụ rùa đá nguyên khối cõng trên lưng tấm bia đá cổ lớn. Cụ rùa đá chùa An Thái có kích thước bề thế, tạo nên một cặp linh thú biểu trưng tâm linh cùng với cụ rùa đá tại chùa Yên Thái (xã Sơn Hải cũ). Nhân dân quanh vùng luôn bày tỏ lòng kính trọng sâu sắc đối với hai cụ rùa đá này mỗi dịp lễ tết.

Cụ rùa đá nguyên khối cõng văn bia cổ linh thiêng lưu giữ giá trị lịch sử tại Chùa An Thái. Nguồn ảnh: Báo Giác Ngộ điện tử (giacngo.vn).
3.3. Bộ ba pho tượng cổ thời Hậu Lê
Tòa Tam Bảo chùa An Thái thờ tự bộ ba pho tượng cổ bằng gỗ mít phủ sơn thếp mang phong cách nghệ thuật thời Hậu Lê (thế kỷ XVII – XVIII), gồm: Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tọa thiền ở trung tâm, hai bên tả hữu là Bồ Tát Văn Thù và Bồ Tát Phổ Hiền. Các đường nét điêu khắc khuôn mặt từ bi, nếp áo mềm mại toát lên vẻ trang nghiêm thoát tục.
4. Kiến trúc Tòa Tam Bảo và không gian tâm linh hiện đại
Sau nhiều giai đoạn tôn tạo, chùa An Thái hiện nay sở hữu khuôn viên xanh mát, kết hợp hài hòa giữa nét cổ kính và quy hoạch khang trang:
- Tòa Tam Bảo: Xây dựng 2 tầng mái ngói mũi hài đỏ tươi, bờ nóc đắp nổi lưỡng long chầu nguyệt. Toàn bộ hệ thống cột kèo, cửa võng làm bằng gỗ kiên cố, chạm trổ hoa văn tứ linh, tứ quý tinh xảo.
- Gian thờ cổ rêu phong: Vách tường đá rêu phong lưu dấu thời gian, mái đầu hồi đắp nổi bức cuốn thư chữ Nho cổ kính, toát lên hồn cốt chùa làng Bắc Bộ mộc mạc.
- Đại tượng Bồ Tát Quán Thế Âm ngự đầu rồng: Tôn tượng Bồ Tát bằng đá cẩm thạch trắng nguyên khối tọa lạc lộ thiên giữa khuôn viên, tay cầm nhành dương liễu và bình cam lộ hướng mắt dõi theo ngư dân bám biển.

Nét trầm mặc cổ kính của gian thờ cổ với bức cuốn thư đắp nổi hoa văn tinh tế tại Chùa An Thái. Nguồn ảnh: Ban biên tập Cổng thông tin Quỳnh Phú ghi nhận trực tiếp tại di tích.

Tôn tượng Bồ Tát Quán Thế Âm ngự đầu rồng bằng đá trắng cẩm thạch sừng sững giữa không gian thiền tịnh Chùa An Thái. Nguồn ảnh: Ban biên tập Cổng thông tin Quỳnh Phú ghi nhận trực tiếp tại di tích.
5. Hướng dẫn tham quan và những lưu ý thực tế khi chiêm bái
Để chuyến hành hương về cổ tự Chùa An Thái diễn ra thuận lợi, du khách và phật tử cần lưu ý các kinh nghiệm đi lại thực tế sau:
- Lộ trình di chuyển: Từ ngã tư thị trấn Cầu Giát (Quốc lộ 1A), di chuyển theo đường Tỉnh lộ 537B về hướng Đông khoảng 7 km đến ngã ba Quỳnh Long, sau đó rẽ vào đường liên thôn Minh Thành dẫn thẳng đến cổng chùa dưới chân núi Ngọc Lăn.
- Khung giờ thích hợp: Buổi sáng từ 6h30 đến 10h30 hoặc buổi chiều từ 14h30 đến 17h30. Vào những ngày hè nắng gắt từ 11h00 đến 14h00, nhiệt độ ngoài trời tại vùng duyên hải miền Trung rất cao, du khách nên hạn chế đi lại ngoài trời nắng.
- Quy định trang phục: Khi vào khuôn viên Tam Bảo dâng hương, bắt buộc mặc trang phục kín đáo, lịch sự; tháo bỏ giày dép đúng nơi quy định; giữ trật tự và không chụp ảnh tại khu vực nội điện khi chư tăng đang hành lễ.
- Bảo vệ nguồn nước giếng cổ: Tuyệt đối không thả đồ vật, rác thải hoặc múc nước giếng cổ bừa bãi làm ảnh hưởng đến long mạch tâm linh của di tích.
6. Các câu hỏi thường gặp về Chùa An Thái (FAQ)
Chùa An Thái tọa lạc tại địa chỉ nào?
Chùa An Thái nằm tại thôn Minh Thành, xã Quỳnh Long (nay là xã Quỳnh Phú), huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An; cách Quốc lộ 1A khoảng 7 km về hướng Đông.
Chùa An Thái được đưa vào danh mục di tích cấp tỉnh khi nào?
Chùa An Thái được đưa vào danh mục kiểm kê di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh theo Quyết định số 1017/QĐ-UBND.VX tháng 10/2014 của UBND tỉnh Nghệ An.
Giếng cổ Thiên Thành tại Chùa An Thái có ý nghĩa gì đặc biệt?
Giếng có niên đại từ năm 1024 triều vua Lý Thái Tổ với dòng chữ Hán khắc dưới dầm gỗ đáy giếng. Nước giếng có màu xanh ngọc bích quanh năm không bao giờ cạn, là giếng nước ngọt quý giá của làng chài cổ.
Đến chiêm bái Chùa An Thái có cần mua vé vào cổng không?
Chùa An Thái mở cửa đón tiếp tăng ni, phật tử và du khách thập phương đến chiêm bái, lễ Phật hoàn toàn miễn phí quanh năm.
Bản quyền nội dung: Bài viết thuộc quyền sở hữu của Cổng thông tin Quỳnh Phú. Mọi hành vi trích dẫn hoặc dẫn nguồn xin ghi rõ: “Theo Cổng thông tin điện tử Quỳnh Phú (quynhphu.net)”.